Samenwonen: samenlevingscontract, kosten en erfrecht geregeld

Je gaat samenwonen. Sleutel opgehaald, dozen uitgepakt, en dan komt de vraag die de meeste stellen vooruitschuiven: wat regelen we op papier? Voor de meeste stellen voelt dat als iets voor later. Maar juist dat uitstel kost bij een overlijden of een breuk het meeste geld en verdriet. De twee situaties die we in de praktijk het vaakst zien: de langstlevende partner die het huis uit moet, en een inleg van tienduizenden euro’s die niemand meer kan bewijzen.

Dit stuk zet op een rij wat je moet weten voordat je gaat samenwonen: welke samenlevingsvorm bij jullie past, wat een samenlevingscontract wel en niet regelt, wat het kost, en wat er precies misgaat als je niets vastlegt. Wij zijn onafhankelijk hypotheek- en verzekeringsadviseur en verkopen geen eigen producten. Dit is financieel advies, geen juridisch advies: voor de akte zelf ga je naar de notaris.

Samenwonen, samenlevingscontract, geregistreerd partnerschap of trouwen?

Er zijn vier manieren om je relatie juridisch vorm te geven, en ze verschillen sterk op de punten die er financieel toe doen: erfrecht, pensioen, alimentatie en belasting. Deze tabel zet ze naast elkaar.

De grote misvatting zit in de eerste rij. Veel stellen denken dat een samenlevingscontract hen automatisch erfgenaam maakt. Dat klopt niet. Een samenlevingscontract regelt afspraken tussen jullie tijdens de relatie en bij een breuk, plus toegang tot partnerpensioen en de fiscale partnervrijstelling. Voor het erven zelf heb je een testament nodig. Die twee horen bij samenwoners bijna altijd samen.

Wat een samenlevingscontract wél regelt

In een notarieel samenlevingscontract leg je de dingen vast die anders tot ruzie of discussie leiden. De kern:

Een wederzijdse zorgverplichting. Jullie spreken af dat je samen zorgt voor elkaars levensonderhoud. Dit is de voorwaarde voor de partnervrijstelling bij de erfbelasting en vaak ook voor het partnerpensioen.

Een verblijvingsbeding. Hiermee gaan gezamenlijke bezittingen bij overlijden naar de langstlevende partner, in plaats van naar de familie van de overledene. Dit voorkomt dat je je halve huis kwijtraakt aan de kinderen, ouders of broers en zussen van je partner.

Wat privé is en wat gezamenlijk. Breng je bij het samenwonen tienduizenden euro’s in voor de inrichting of een verbouwing? Leg vast dat dit van jou blijft. Zonder die afspraak kun je dat geld bij een breuk moeilijk terugvorderen.

De kostenverdeling. Wie betaalt wat, en in welke verhouding. Meer daarover verderop.

Wat kost een samenlevingscontract?

Een notarieel samenlevingscontract kost meestal tussen de €400 en €750. Een eenvoudig contract met standaardafspraken zit aan de onderkant, soms al vanaf ongeveer €400 bij een online notaris. Wil je maatwerk, bijvoorbeeld een uitgebreid verblijvingsbeding of afspraken over een eerder ingebracht vermogen, dan kan het oplopen richting €1.000 of meer. De prijs hangt af van de notaris en van wat je precies wilt vastleggen. Vraag altijd een offerte op; notaristarieven verschillen fors.

Zo verdeel je de kosten eerlijk

Er zijn twee manieren om de gezamenlijke lasten te verdelen: fifty-fifty of naar draagkracht. Fifty-fifty is simpel, ieder de helft. Maar dat is niet altijd eerlijk. Verdient de één €3.000 netto en de ander €1.800, dan voelt een gelijke bijdrage voor de minstverdienende partner veel zwaarder. Bij verdelen naar draagkracht betaalt ieder naar verhouding van het inkomen. In dit voorbeeld draagt de eerste partner ongeveer 62% en de tweede 38% van de gezamenlijke lasten.

Wat in de praktijk goed werkt: een gezamenlijke rekening voor de vaste lasten en boodschappen, waar jullie allebei maandelijks een vast bedrag op storten. Houd daarnaast allebei je eigen rekening voor persoonlijke uitgaven. Financiële zelfstandigheid is geen wantrouwen, het is een buffer. Gooi je alles op één pot zonder afspraken, dan weet na een jaar niemand meer wie wat heeft ingelegd.

De hypotheek op twee namen

Kopen jullie samen? Dan kijkt de geldverstrekker naar jullie gezamenlijke inkomen, waardoor je samen meer kunt lenen. Wat veel stellen zich niet realiseren: jullie zijn dan allebei hoofdelijk aansprakelijk voor de hele hypotheek. Niet ieder voor de helft, maar allebei voor het geheel. Valt één inkomen weg door ziekte of ontslag, dan moet de ander de volledige last kunnen dragen. Dek dat risico af met een overlijdensrisicoverzekering, en als je zelfstandige bent ook met een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Sluit je onder de NHG-grens van €470.000 (2026) af, dan betaal je vaak een lagere rente en heb je een vangnet bij werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of relatiebreuk. Geldverstrekkers vragen bij een gezamenlijke aanvraag soms om een samenlevingscontract als bewijs van jullie relatie. Denk goed na over de eigendomsverhouding als één van jullie meer eigen geld inbrengt, leg die inbreng vast. Wij rekenen graag voor wat jullie samen kunnen lenen; kijk ook op onze pagina maximale hypotheek.

Verzekeringen: samenwonen scheelt geld

Samenwonen betekent besparen op verzekeringen. Voor inboedel, aansprakelijkheid en rechtsbijstand kun je samen één polis afsluiten in plaats van twee. Had je die verzekeringen allebei al? Vraag de verzekeraar of je er één kunt opzeggen zonder boete. Bepaal wel duidelijk wie de polis afsluit en op wiens naam de spullen staan, dat is relevant bij een scheiding. De zorgverzekering blijft altijd individueel, al geven veel verzekeraars partnerkorting. Bij een koophuis is een opstalverzekering verplicht; de eigenaar sluit die af, maar spreek af wie de kosten draagt.

Wat gaat er mis zonder contract?

Dit is het deel dat we het liefst vermijden, maar dat het meeste geld kost. Zonder huwelijk, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract regelt de wet vrijwel niets voor jullie. Op papier zijn jullie vreemden.

Bij overlijden

Overlijdt je partner en er is geen testament? Dan ben jij geen erfgenaam. Zijn of haar kinderen, ouders of broers en zussen erven alles, óók de helft van jullie gezamenlijke woning. Die erfgenamen kunnen verkoop van het huis afdwingen. Je verliest dan niet alleen je partner, maar ook je woning. Een samenlevingscontract met verblijvingsbeding en een testament voorkomen precies dit.

Bij een breuk

Gaan jullie uit elkaar, dan moet je alles zelf uitzoeken. Stel: je hebt €30.000 ingelegd voor de verbouwing van een huis dat op naam van je partner staat. Zonder schriftelijke afspraak heb je geen automatisch recht om dat geld terug te krijgen. De rechter beslist dan op basis van algemene regels, niet op basis van een relatieregeling zoals bij een huwelijk. Dat leidt regelmatig tot lange, dure discussies. Recht op partneralimentatie heb je als samenwoner sowieso niet, hoe financieel afhankelijk je ook was.

Bij pensioen

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap meldt de pensioenuitvoerder je partner automatisch aan voor het partnerpensioen. Als samenwoners moet je dat zelf doen, actief en op tijd. Doe je het pas na een overlijden, dan is er geen uitkering. De meeste pensioenfondsen eisen een notarieel samenlevingscontract en soms een minimale samenwoonperiode. Mis je één van die voorwaarden, dan vervalt het recht op partnerpensioen volledig.

Bij kinderen

Krijgen jullie kinderen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan wordt alleen de moeder automatisch juridisch ouder. De andere partner moet het kind formeel erkennen. Erken je het kind ná 1 januari 2023, dan krijg je daarmee automatisch ook gezamenlijk gezag. Bij een breuk zijn ongehuwde ouders met gezamenlijk gezag verplicht een ouderschapsplan op te stellen met afspraken over zorg, opvoeding en kinderalimentatie.

Ben je fiscaal partner als je samenwoont?

Vaak wel. De Belastingdienst ziet je als fiscaal partner als je allebei op hetzelfde adres staat ingeschreven én je aan minimaal één extra voorwaarde voldoet: een notarieel samenlevingscontract, samen een kind, samen eigenaar van de woning waarin je woont, aangemeld als pensioenpartners, of een minderjarig kind van één van jullie op het adres. Fiscaal partnerschap heeft gevolgen voor je aangifte en toeslagen, je mag bepaalde aftrekposten en het box 3-vermogen onderling verdelen.

Let op het verschil: fiscaal partner bij de Belastingdienst betekent níet dat je automatisch erft of recht hebt op elkaars vermogen. Die twee dingen lopen uiteen. Meer hierover lees je in wanneer ben je fiscaal partner.

Checklist: wat leg je vast bij samenwonen?

Veelgestelde vragen over samenwonen

Laatst bijgewerkt: juli 2026. Dit is financieel advies, geen juridisch advies, voor het opstellen van het samenlevingscontract, het testament of de akte ga je naar de notaris.

Bronnen: Belastingdienst, partners voor de erfbelasting (partnervrijstelling 2026 €828.035, voorwaarde 6 maanden samenlevingscontract met zorgverplichting), Belastingdienst, fiscaal partnerschap, NHG, kostengrens 2026 (€470.000). Notaristarieven zijn indicatief en verschillen per notaris.